Jednym z najtrudniejszych wyzwań w projekcie „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” nie jest samo stworzenie narzędzi, zebranie danych czy opracowanie materiałów informacyjnych. Równie ważna, a często znacznie trudniejsza, jest zmiana sposobu, w jaki ludzie myślą o doradztwie zawodowym. Wiele osób wciąż postrzega doradcę zawodowego jako specjalistę, do którego trafia się dopiero wtedy, gdy pojawia się poważny problem: utrata pracy, bezrobocie, konieczność przekwalifikowania się albo brak pomysłu na dalszą ścieżkę zawodową. Tymczasem doradztwo zawodowe może pełnić zupełnie inną rolę. Może być narzędziem świadomego planowania kariery, rozwijania potencjału i podejmowania lepszych decyzji zawodowych – zanim pojawi się kryzys. Właśnie taką zmianę myślenia wspiera kampania społeczna „Infodoradztwo”.
Doradztwo zawodowe jako „ostatnia deska ratunku”
Z doświadczeń NFDK oraz obserwacji dotyczących funkcjonowania doradztwa zawodowego w Polsce wyłania się dość wyraźny obraz: wiele osób korzysta z doradztwa dopiero wtedy, gdy znajduje się w trudnej sytuacji zawodowej. Do doradcy trafiają często osoby, które:
straciły pracę i szukają nowego zatrudnienia,
są bezrobotne i korzystają z usług urzędu pracy,
nie wiedzą, co dalej zrobić ze swoją ścieżką zawodową,
muszą się przekwalifikować,
znalazły się w sytuacji wymagającej szybkiej i radykalnej zmiany.
W takim ujęciu doradztwo zawodowe bywa traktowane jako pomoc interwencyjna – rozwiązanie na moment kryzysu. To oczywiście ważna funkcja doradztwa. Osoby w trudnej sytuacji zawodowej powinny mieć dostęp do profesjonalnego wsparcia. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy doradztwo kojarzy się wyłącznie z kryzysem. W efekcie wiele osób nie korzysta z niego wcześniej, mimo że mogłoby dzięki temu lepiej zaplanować rozwój zawodowy, uniknąć błędnych decyzji, rozpoznać swoje kompetencje lub szybciej znaleźć pracę zgodną z kwalifikacjami.
Doradztwo jako narzędzie planowania kariery
Doradztwo zawodowe nie musi być „ostatnią deską ratunku”. Może być narzędziem proaktywnym, czyli takim, z którego korzysta się po to, aby świadomie zarządzać swoją karierą. Oznacza to, że do doradcy można zgłosić się nie tylko wtedy, gdy nie mamy pracy, ale także wtedy, gdy:
chcemy lepiej wykorzystać swoje kompetencje,
zastanawiamy się nad zmianą zawodu,
planujemy udział w kursie lub szkoleniu,
chcemy potwierdzić kwalifikacje zdobyte za granicą,
nie wiemy, jak opisać swoje doświadczenie w CV,
chcemy sprawdzić, jakie branże pasują do naszych umiejętności,
potrzebujemy informacji o rynku pracy,
chcemy zaplanować kolejne kroki rozwoju zawodowego.
Tak rozumiane doradztwo nie jest reakcją na porażkę. Jest elementem świadomego podejmowania decyzji. Pomaga lepiej zrozumieć własną sytuację, uporządkować doświadczenie, rozpoznać możliwości i wybrać ścieżkę, która odpowiada kompetencjom, potrzebom oraz realiom rynku pracy.
Skąd bierze się myślenie o doradztwie jako pomocy „na dnie”?
Sposób postrzegania doradztwa zawodowego nie wziął się znikąd. Wpływa na niego kilka czynników społecznych, instytucjonalnych i kulturowych. Pierwszym z nich jest historyczny kontekst. Przez wiele lat doradztwo zawodowe w Polsce kojarzone było przede wszystkim z urzędami pracy i pomocą osobom bezrobotnym. Dla wielu osób oznaczało to, że z doradcą kontaktuje się wtedy, gdy straciło się zatrudnienie albo gdy wymaga tego procedura związana z rejestracją w urzędzie. Drugim czynnikiem jest brak powszechnej wiedzy o całożyciowym doradztwie kariery. Wiele osób nie wie, że doradztwo może wspierać człowieka na różnych etapach życia zawodowego – nie tylko przy wyborze szkoły czy w sytuacji bezrobocia, ale również w dorosłości, podczas zmiany pracy, rozwoju kompetencji czy planowania nowej ścieżki zawodowej. Trzecim problemem jest stygmatyzacja korzystania z pomocy. Dla części osób zgłoszenie się do doradcy może oznaczać przyznanie się do niepewności, porażki albo braku samodzielności. Tymczasem korzystanie ze wsparcia specjalisty nie świadczy o słabości. Przeciwnie – może być wyrazem odpowiedzialnego podejścia do własnej kariery. Czwartym czynnikiem jest złudzenie samowystarczalności. Wiele osób zakłada, że skoro „wszystko jest w internecie”, to poradzą sobie samodzielnie. Internet rzeczywiście daje dostęp do ogromnej liczby informacji, ale nie zawsze są one uporządkowane, aktualne, zrozumiałe i dopasowane do konkretnej sytuacji człowieka. Doradca pomaga nie tylko znaleźć informacje, ale także je zinterpretować i przełożyć na konkretne decyzje.
Jak można zmienić ten sposób myślenia?
Zmiana postrzegania doradztwa zawodowego wymaga kilku równoległych działań. Nie wystarczy powiedzieć, że doradztwo jest dostępne. Trzeba pokazać, po co z niego korzystać, komu może pomóc i jakie konkretne korzyści może przynieść.
Zmiana narracji
Pierwszym krokiem jest zmiana języka, którym mówimy o doradztwie zawodowym. Zamiast przedstawiać je wyłącznie jako pomoc dla osób bezrobotnych, warto mówić o nim jako o narzędziu aktywnego planowania kariery. Doradca zawodowy może być partnerem w podejmowaniu decyzji, a nie tylko osobą, która pomaga w kryzysie. Może wspierać w rozpoznaniu mocnych stron, analizie kompetencji, wyborze ścieżki rozwoju, przygotowaniu do rozmowy z pracodawcą czy zrozumieniu wymagań rynku pracy. Taka narracja pokazuje, że doradztwo jest dostępne dla każdego – niezależnie od wieku, statusu zawodowego czy kraju pochodzenia.
Pokazywanie konkretnych korzyści
Zmiana myślenia wymaga także pokazywania praktycznych przykładów. Ludzie chętniej korzystają ze wsparcia, gdy widzą, że może ono przynieść realny efekt. Doradztwo zawodowe może pomóc na przykład:
znaleźć pracę bardziej zgodną z kwalifikacjami,
uniknąć wyboru kursu, który nie zwiększa szans na zatrudnienie,
lepiej przygotować CV,
zaplanować zmianę branży,
potwierdzić kompetencje zdobyte za granicą,
zrozumieć, jakie zawody są poszukiwane w danym regionie,
przełamać poczucie zagubienia na rynku pracy.
Konkretne przykłady są ważne, ponieważ pokazują, że doradztwo nie jest abstrakcyjną usługą, ale realnym wsparciem w codziennych decyzjach zawodowych.
Obniżanie progu dostępu
Nawet jeśli ktoś wie, że doradztwo zawodowe istnieje, nie zawsze z niego skorzysta. Barierą może być brak czasu, brak pewności, gdzie się zgłosić, obawa przed formalnościami, trudność językowa albo przekonanie, że sprawa nie jest „wystarczająco poważna”. Dlatego tak ważne jest obniżanie progu dostępu. Pomagają w tym:
webinaria online,
bezpłatne materiały informacyjne,
Informator o interkulturowym doradztwie zawodowym,
treści dostępne w kilku językach,
prosty język komunikacji,
jasne wskazówki krok po kroku,
informacje o tym, gdzie można uzyskać pomoc.
Im łatwiej wykonać pierwszy krok, tym większa szansa, że osoba potrzebująca wsparcia rzeczywiście po nie sięgnie.
Dotarcie do nowych grup
Kampania społeczna „Infodoradztwo” jest kierowana również do osób, które wcześniej nie korzystały z doradztwa zawodowego i często nawet nie planowały tego robić. To bardzo ważne, ponieważ właśnie do takich osób najtrudniej dotrzeć. Wiele osób z doświadczeniem migracji koncentruje się przede wszystkim na znalezieniu jakiejkolwiek pracy, szybkim zapewnieniu stabilności finansowej i odnalezieniu się w nowym kraju. Planowanie kariery może wydawać się czymś odległym, mniej pilnym albo niedostępnym. Tymczasem to właśnie te osoby mogą szczególnie skorzystać z doradztwa. Dzięki wsparciu mogą lepiej zrozumieć swoje możliwości, uniknąć pracy znacznie poniżej kwalifikacji i zaplanować rozwój zawodowy w Polsce.
Dlaczego to szczególnie ważne dla migrantów i uchodźców?
Migranci i uchodźcy często działają w warunkach dużej niepewności. Nie zawsze znają polski system instytucji, nie wiedzą, jakie mają prawa, gdzie mogą potwierdzić kwalifikacje albo do kogo zwrócić się po pomoc. Dodatkowo część osób może mieć ograniczone zaufanie do instytucji publicznych – wynikające z doświadczeń z kraju pochodzenia lub wcześniejszych trudności administracyjnych. Inni skupiają się przede wszystkim na przetrwaniu: znalezieniu pracy, mieszkania, szkoły dla dzieci, stabilizacji codziennego życia. W takiej sytuacji planowanie kariery może schodzić na dalszy plan. Doradztwo zawodowe może jednak pomóc przejść od działania „tu i teraz” do bardziej świadomego planowania przyszłości. Może pokazać, że posiadane kwalifikacje i doświadczenie mają wartość, że istnieją ścieżki ich potwierdzania, a praca w nowym kraju nie musi oznaczać rezygnacji z wcześniejszego dorobku zawodowego. Dla migrantów i uchodźców zmiana myślenia o doradztwie zawodowym może oznaczać przejście od pracy przypadkowej lub poniżej kwalifikacji do pracy lepiej dopasowanej do potencjału.
Rola kampanii „Infodoradztwo”
W kampanii społecznej „Infodoradztwo” chcemy pokazywać, że doradztwo zawodowe jest dostępne, potrzebne i praktyczne. Nie jest usługą wyłącznie dla osób w kryzysie. Jest wsparciem dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć swoje możliwości i świadomie budować ścieżkę zawodową. Dlatego w kampanii mówimy o doradztwie prostym językiem, pokazujemy konkretne sytuacje, odpowiadamy na pytania i zachęcamy do korzystania z dostępnych materiałów oraz narzędzi. Chcemy, aby osoby z doświadczeniem migracji wiedziały, że nie muszą same poruszać się po rynku pracy. Mogą korzystać z informacji, wsparcia i pomocy specjalistów. Chcemy również, aby instytucje rynku pracy lepiej rozumiały potrzeby tych osób i rozwijały bardziej dostępne, interkulturowe formy doradztwa.
Doradztwo jako element świadomego rozwoju
Zmiana sposobu myślenia o doradztwie zawodowym to proces. Wymaga czasu, widoczności, edukacji i przykładów pokazujących, że warto sięgać po wsparcie wcześniej, a nie dopiero wtedy, gdy sytuacja staje się bardzo trudna. Doradztwo zawodowe powinno być postrzegane jako naturalny element rozwoju zawodowego – podobnie jak szkolenia, kursy, rozmowy z mentorami czy zdobywanie nowych doświadczeń. Może pomagać nie tylko w rozwiązaniu problemu, ale także w uniknięciu wielu trudności. To właśnie jest jeden z celów kampanii „Infodoradztwo”: pokazać, że doradztwo zawodowe to nie ratunek w kryzysie, lecz narzędzie, które najlepiej działa wtedy, gdy korzystamy z niego świadomie, regularnie i z myślą o przyszłości. Bo lepiej poznać swoje możliwości wcześniej, niż szukać rozwiązań dopiero wtedy, gdy nie ma już czasu na spokojne decyzje.
One of the most difficult challenges in the project “Labour market institutions support intercultural career guidance” is not only creating tools, collecting data or developing information materials. Equally important, and often much more difficult, is changing the way people think about career guidance. Many people still see a career counsellor as a specialist they turn to only when a serious problem appears: job loss, unemployment, the need to retrain or a lack of ideas for the next career step. Meanwhile, career guidance can play a completely different role. It can be a tool for conscious career planning, developing potential and making better professional decisions – before a crisis occurs. This is exactly the change in thinking supported by the “Infodoradztwo” social campaign.
Career guidance as a “last resort”
The experience of NFDK and observations concerning the functioning of career guidance in Poland show a fairly clear picture: many people use guidance only when they are already in a difficult professional situation. People who often reach a counsellor include those who:
have lost their job and are looking for new employment,
are unemployed and use the services of a labour office,
do not know what to do next with their career path,
need to retrain,
have found themselves in a situation requiring a quick and radical change.
In this approach, career guidance is often treated as emergency support – a solution for a moment of crisis. This is, of course, an important function of guidance. People in difficult professional situations should have access to professional support. However, the problem appears when career guidance is associated only with crisis. As a result, many people do not use it earlier, even though it could help them plan their professional development better, avoid wrong decisions, recognise their competences or find work that matches their qualifications more quickly.
Guidance as a career planning tool
Career guidance does not have to be a “last resort”. It can be a proactive tool – something people use in order to manage their careers consciously. This means that a person can contact a counsellor not only when they do not have a job, but also when they:
want to make better use of their competences,
are considering changing profession,
are planning to take part in a course or training,
want to confirm qualifications obtained abroad,
do not know how to describe their experience in a CV,
want to check which sectors match their skills,
need information about the labour market,
want to plan the next steps in their professional development.
Understood in this way, career guidance is not a reaction to failure. It is an element of conscious decision-making. It helps people better understand their own situation, organise their experience, recognise opportunities and choose a path that matches their competences, needs and labour market realities.
Where does the perception of guidance as help “at rock bottom” come from?
The way career guidance is perceived did not come from nowhere. It is influenced by several social, institutional and cultural factors. The first is the historical context. For many years, career guidance in Poland was associated mainly with labour offices and support for unemployed people. For many, this meant that contact with a counsellor happened when they had lost employment or when it was required as part of registration procedures at a labour office. The second factor is the lack of widespread knowledge about lifelong career guidance. Many people do not know that guidance can support a person at different stages of professional life – not only when choosing a school or in unemployment, but also in adulthood, during a job change, competence development or planning a new career path. The third problem is the stigmatisation of seeking help. For some people, contacting a counsellor may feel like admitting uncertainty, failure or lack of independence. Meanwhile, using the support of a specialist is not a sign of weakness. On the contrary – it can be an expression of a responsible approach to one’s own career. The fourth factor is the illusion of self-sufficiency. Many people assume that since “everything is online”, they can manage on their own. The internet does provide access to a huge amount of information, but it is not always organised, up to date, understandable or adapted to a specific person’s situation. A counsellor helps not only to find information, but also to interpret it and translate it into concrete decisions.
How can this way of thinking be changed?
Changing the perception of career guidance requires several parallel actions. It is not enough to say that guidance is available. It is necessary to show why it is worth using, who it can help and what specific benefits it can bring.
Changing the narrative
The first step is to change the language we use to talk about career guidance. Instead of presenting it only as help for unemployed people, it is worth speaking about it as a tool for active career planning. A career counsellor can be a partner in decision-making, not only someone who helps during a crisis. They can support people in identifying strengths, analysing competences, choosing a development path, preparing for a conversation with an employer or understanding labour market requirements. This narrative shows that guidance is available to everyone – regardless of age, employment status or country of origin.
Showing concrete benefits
Changing the way people think also requires showing practical examples. People are more likely to use support when they see that it can bring a real effect. Career guidance can help, for example, to:
find work that better matches one’s qualifications,
avoid choosing a course that does not increase employment chances,
prepare a better CV,
plan a change of sector,
confirm competences obtained abroad,
understand which occupations are in demand in a given region,
overcome the feeling of being lost in the labour market.
Concrete examples are important because they show that guidance is not an abstract service, but real support in everyday professional decisions.
Lowering the access threshold
Even if someone knows that career guidance exists, they will not always use it. Barriers may include lack of time, uncertainty about where to go, fear of formalities, language difficulties or the belief that the matter is not “serious enough”. That is why lowering the access threshold is so important. This is supported by:
online webinars,
free information materials,
the Guide to intercultural career guidance,
content available in several languages,
simple communication,
clear step-by-step guidance,
information on where help can be obtained.
The easier it is to take the first step, the greater the chance that a person who needs support will actually reach for it.
Reaching new groups
The “Infodoradztwo” social campaign is also aimed at people who have not used career guidance before and often have not even planned to do so. This is very important because these are the people who are the hardest to reach. Many people with migration experience focus primarily on finding any job, quickly ensuring financial stability and finding their way in a new country. Career planning may seem distant, less urgent or unavailable. Meanwhile, these are precisely the people who can particularly benefit from guidance. With support, they can better understand their opportunities, avoid work significantly below their qualifications and plan their professional development in Poland.
Why is this particularly important for migrants and refugees?
Migrants and refugees often operate under conditions of great uncertainty. They do not always know the Polish system of institutions, their rights, where they can confirm qualifications or who they can contact for help. In addition, some people may have limited trust in public institutions – due to experiences from their country of origin or previous administrative difficulties. Others focus mainly on survival: finding work, housing, a school for their children and stabilising everyday life. In such a situation, career planning may move into the background. Career guidance can, however, help people move from acting “here and now” towards more conscious planning of the future. It can show that their qualifications and experience have value, that there are paths to confirming them, and that working in a new country does not have to mean giving up their previous professional achievements. For migrants and refugees, changing the way they think about career guidance may mean moving from random work or work below their qualifications to employment better matched to their potential.
The role of the “Infodoradztwo” campaign
In the “Infodoradztwo” social campaign, we want to show that career guidance is accessible, needed and practical. It is not a service only for people in crisis. It is support for anyone who wants to better understand their opportunities and consciously build their professional path. That is why, in the campaign, we talk about guidance in simple language, show specific situations, answer questions and encourage people to use available materials and tools. We want people with migration experience to know that they do not have to navigate the labour market alone. They can use information, support and help from specialists. We also want labour market institutions to better understand the needs of these people and develop more accessible, intercultural forms of guidance.
Guidance as part of conscious development
Changing the way people think about career guidance is a process. It requires time, visibility, education and examples showing that it is worth reaching for support earlier – not only when the situation becomes very difficult. Career guidance should be seen as a natural part of professional development – just like training, courses, conversations with mentors or gaining new experience. It can help not only to solve a problem, but also to avoid many difficulties. This is one of the aims of the “Infodoradztwo” campaign: to show that career guidance is not emergency support in a crisis, but a tool that works best when we use it consciously, regularly and with the future in mind. Because it is better to discover your opportunities earlier than to look for solutions only when there is no longer time for calm decisions.
