Sama wiedza o tym, co działa w innych krajach, nie wystarczy. Możemy analizować rozwiązania stosowane w Niemczech, Holandii, Szwecji czy innych państwach Unii Europejskiej, ale kluczowe pytanie brzmi: jak skutecznie przenieść dobre praktyki na grunt polski? To jedno z centralnych wyzwań projektu „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery”. W ramach projektu analizujemy zagraniczne doświadczenia, ale nie po to, aby je mechanicznie powielać. Celem jest wybranie tych elementów, które mogą realnie wspierać migrantów i uchodźców na polskim rynku pracy oraz wzmacniać instytucje odpowiedzialne za doradztwo zawodowe.
Adaptacja, nie kopiowanie
Przenoszenie dobrych praktyk nie polega na prostym kopiowaniu rozwiązań z jednego kraju do drugiego. To, co sprawdziło się w Niemczech, nie musi automatycznie zadziałać w Polsce. Każdy system ma swoją specyfikę, własne przepisy, strukturę instytucjonalną i doświadczenia społeczne. Różnice mogą dotyczyć między innymi:
przepisów prawnych związanych z uznawaniem kwalifikacji,
sposobu działania instytucji rynku pracy,
dostępności doradztwa zawodowego,
współpracy między szkołami, pracodawcami i organizacjami społecznymi,
podejścia kulturowego do korzystania ze wsparcia zawodowego,
poziomu znajomości języka przez osoby z doświadczeniem migracji.
Dlatego w projekcie stawiamy na świadomą adaptację. Oznacza to, że zagraniczne rozwiązania traktujemy jako inspirację, punkt odniesienia i źródło wiedzy, ale każdorazowo analizujemy, czy mogą zostać dostosowane do polskich realiów.
Krok 1: Zrozumienie polskiego kontekstu
Zanim jakiekolwiek rozwiązanie zostanie zaproponowane do wdrożenia, konieczne jest dobre rozpoznanie sytuacji w Polsce. Interkulturowe doradztwo zawodowe nie może być rozwijane wyłącznie na podstawie założeń teoretycznych. Musi odpowiadać na rzeczywiste potrzeby osób, które szukają wsparcia, oraz instytucji, które tego wsparcia udzielają. Dlatego w projekcie prowadzone są badania jakościowe, które pozwolą lepiej zrozumieć aktualny stan doradztwa zawodowego dla migrantów i uchodźców. Ważne jest poznanie perspektywy różnych grup: doradców zawodowych, instytucji rynku pracy, organizacji branżowych, pracodawców oraz samych odbiorców wsparcia. Badania pomogą odpowiedzieć na pytania:
Jakie są aktualne bariery w dostępie do doradztwa zawodowego dla migrantów i uchodźców?
Z jakimi trudnościami mierzą się osoby posiadające kwalifikacje zdobyte za granicą?
Jakie zasoby mają instytucje rynku pracy?
Jakich narzędzi brakuje doradcom zawodowym?
Czego naprawdę potrzebują osoby szukające wsparcia na polskim rynku pracy?
Dopiero taka diagnoza pozwala odpowiedzialnie myśleć o adaptowaniu rozwiązań zagranicznych.
Krok 2: Analiza i selekcja dobrych praktyk
Kolejnym etapem jest analiza rozwiązań stosowanych w innych krajach. Nie każde narzędzie, metoda czy model organizacyjny będzie możliwy do zastosowania w Polsce. Dlatego dobre praktyki trzeba oceniać pod kątem ich użyteczności, dostępności i możliwości wdrożenia. W projekcie wybieramy rozwiązania, które:
odpowiadają na zidentyfikowane potrzeby migrantów i uchodźców,
mogą być wykorzystane przez instytucje rynku pracy,
są zrozumiałe i praktyczne dla doradców zawodowych,
uwzględniają bariery językowe i kulturowe,
są możliwe do wdrożenia przy dostępnych zasobach,
mają szansę na trwałe zakorzenienie w polskim systemie wsparcia.
Taka selekcja jest bardzo ważna. Dobra praktyka nie jest wartościowa tylko dlatego, że pochodzi z innego kraju. Jest wartościowa wtedy, gdy może odpowiedzieć na konkretny problem i pomóc określonej grupie odbiorców.
Krok 3: Opracowanie narzędzi i materiałów
Efektem analizy i adaptacji dobrych praktyk będą konkretne narzędzia oraz materiały informacyjne. Ich zadaniem będzie wsparcie zarówno osób z doświadczeniem migracji, jak i instytucji oraz doradców pracujących z grupami interkulturowymi. W ramach projektu planowane jest opracowanie między innymi:
informatora o interkulturowym doradztwie zawodowym,
informacji o dostępności wsparcia w poszczególnych województwach,
materiałów dostępnych w języku polskim, ukraińskim i rosyjskim,
treści edukacyjnych dotyczących rynku pracy i ścieżek rozwoju zawodowego,
wskazówek dla doradców zawodowych pracujących z migrantami i uchodźcami,
zasobów wspierających kampanię społeczną „Infodoradztwo”.
Szczególnie ważna jest dostępność językowa i praktyczny charakter tych materiałów. Osoby, które chcą odnaleźć się na polskim rynku pracy, potrzebują nie tylko ogólnych informacji, ale także jasnych wskazówek: gdzie się zgłosić, jakie dokumenty przygotować, jak rozpoznać swoje kompetencje i jak zaplanować kolejne kroki zawodowe.
Krok 4: Upowszechnienie rozwiązań
Nawet najlepsze narzędzia nie przyniosą efektu, jeśli nie dotrą do właściwych odbiorców. Dlatego ważnym elementem projektu jest upowszechnianie rezultatów wśród instytucji rynku pracy, organizacji branżowych, doradców zawodowych, pracodawców oraz samych migrantów i uchodźców. Upowszechnianie będzie prowadzone między innymi poprzez działania informacyjne, publikacje online, webinaria, media społecznościowe oraz kampanię społeczną „Infodoradztwo”. Celem jest zwiększenie świadomości, że doradztwo zawodowe może być realnym wsparciem w planowaniu kariery, potwierdzaniu kompetencji i odnajdywaniu się na rynku pracy. Ważne jest również dotarcie do instytucji, które na co dzień pracują z osobami z różnych środowisk kulturowych. To one mogą wykorzystywać przygotowane materiały w praktyce i przekazywać informacje dalej.
Krok 5: Ewaluacja i sprawdzenie efektów
Adaptacja dobrych praktyk to proces, który wymaga sprawdzania rezultatów. Dlatego projekt przewiduje także ewaluację działań. Jej celem będzie ocena, czy wypracowane rozwiązania rzeczywiście odpowiadają na potrzeby odbiorców i czy mogą być wykorzystywane w dłuższej perspektywie. Ewaluacja pozwoli odpowiedzieć na pytania:
Czy przygotowane materiały są zrozumiałe i użyteczne?
Czy instytucje rynku pracy widzą możliwość ich wykorzystania?
Czy działania zwiększają świadomość na temat interkulturowego doradztwa kariery?
Czy migranci i uchodźcy łatwiej znajdują informacje o dostępnym wsparciu?
Co warto poprawić lub rozwinąć po zakończeniu projektu?
Dzięki temu projekt nie kończy się na opracowaniu dokumentów. Jego celem jest tworzenie rozwiązań, które mogą być dalej wykorzystywane, aktualizowane i rozwijane.
Po co to wszystko?
Celem projektu „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” nie jest stworzenie kolejnego raportu, który pozostanie wyłącznie dokumentem. Celem jest realna zmiana w sposobie myślenia o doradztwie zawodowym dla migrantów i uchodźców. Chcemy, aby po zakończeniu projektu:
więcej migrantów i uchodźców wiedziało, gdzie szukać wsparcia zawodowego,
osoby z doświadczeniem migracji mogły lepiej rozpoznać i wykorzystać swoje kompetencje,
instytucje rynku pracy miały lepsze narzędzia do pracy z grupami interkulturowymi,
doradcy zawodowi czuli się pewniej w pracy z osobami z różnych kręgów kulturowych,
organizacje społeczne, branżowe i edukacyjne lepiej współpracowały na rzecz integracji zawodowej,
dobre praktyki stały się częścią codziennego działania, a nie tylko inspiracją opisaną w projekcie.
Dobre praktyki muszą odpowiadać na realne potrzeby
Przenoszenie dobrych praktyk na polski rynek pracy wymaga czasu, rozmowy, analizy i współpracy. Nie wystarczy wiedzieć, że coś działa za granicą. Trzeba jeszcze zrozumieć, dlaczego działa, dla kogo działa i w jakich warunkach może zadziałać w Polsce. Właśnie dlatego projekt opiera się na diagnozie, analizie, adaptacji, upowszechnianiu i ewaluacji. Każdy z tych etapów jest potrzebny, aby wypracowane rozwiązania były nie tylko poprawne formalnie, ale przede wszystkim praktyczne i użyteczne. Bo dobre praktyki mają sens tylko wtedy, gdy odpowiadają na realne potrzeby ludzi. A w przypadku migrantów i uchodźców oznacza to dostęp do zrozumiałej informacji, profesjonalnego wsparcia i możliwości świadomego budowania swojej przyszłości zawodowej w Polsce.
Knowing what works in other countries is not enough. We can analyse solutions used in Germany, the Netherlands, Sweden or other European Union countries, but the key question is: how can good practices be effectively transferred to the Polish context? This is one of the central challenges of the project “Labour market institutions support intercultural career guidance”. As part of the project, we analyse international experiences, but not in order to copy them mechanically. The aim is to select those elements that can genuinely support migrants and refugees in the Polish labour market and strengthen the institutions responsible for career guidance.
Adaptation, not copying
Transferring good practices does not mean simply copying solutions from one country to another. What has worked in Germany will not necessarily work automatically in Poland. Each system has its own specific features, legal regulations, institutional structure and social experience. The differences may concern, among other things:
legal regulations related to the recognition of qualifications,
the way labour market institutions operate,
the availability of career guidance,
cooperation between schools, employers and social organisations,
cultural attitudes towards using career support,
the level of language proficiency among people with migration experience.
That is why the project focuses on conscious adaptation. This means that international solutions are treated as inspiration, a point of reference and a source of knowledge, but each time we analyse whether they can be adapted to Polish realities.
Step 1: Understanding the Polish context
Before any solution is proposed for implementation, it is necessary to understand the situation in Poland well. Intercultural career guidance cannot be developed only on the basis of theoretical assumptions. It must respond to the real needs of people seeking support and of the institutions providing that support. That is why qualitative research is being carried out within the project to better understand the current state of career guidance for migrants and refugees. It is important to learn the perspectives of different groups: career counsellors, labour market institutions, sectoral organisations, employers and the recipients of support themselves. The research will help answer questions such as:
What are the current barriers to accessing career guidance for migrants and refugees?
What difficulties are faced by people with qualifications obtained abroad?
What resources do labour market institutions have?
What tools are missing for career counsellors?
What do people seeking support in the Polish labour market really need?
Only such a diagnosis makes it possible to think responsibly about adapting international solutions.
Step 2: Analysis and selection of good practices
The next stage is the analysis of solutions used in other countries. Not every tool, method or organisational model will be possible to apply in Poland. That is why good practices must be assessed in terms of their usefulness, accessibility and feasibility. In the project, we select solutions that:
respond to the identified needs of migrants and refugees,
can be used by labour market institutions,
are understandable and practical for career counsellors,
take language and cultural barriers into account,
are possible to implement with the available resources,
have a chance to become permanently embedded in the Polish support system.
This selection is very important. A good practice is not valuable only because it comes from another country. It is valuable when it can respond to a specific problem and help a specific target group.
Step 3: Developing tools and materials
The analysis and adaptation of good practices will result in specific tools and information materials. Their purpose will be to support both people with migration experience and the institutions and counsellors working with intercultural groups. The project plans to develop, among other things:
a guide to intercultural career guidance,
information on the availability of support in individual voivodeships,
materials available in Polish, Ukrainian and Russian,
educational content on the labour market and career development pathways,
guidelines for career counsellors working with migrants and refugees,
resources supporting the “Infodoradztwo” social campaign.
The language accessibility and practical nature of these materials are particularly important. People who want to find their place in the Polish labour market need not only general information, but also clear guidance: where to go, what documents to prepare, how to identify their competences and how to plan their next professional steps.
Step 4: Disseminating the solutions
Even the best tools will not bring results if they do not reach the right recipients. That is why an important element of the project is the dissemination of results among labour market institutions, sectoral organisations, career counsellors, employers, as well as migrants and refugees themselves. Dissemination will be carried out through information activities, online publications, webinars, social media and the “Infodoradztwo” social campaign. The aim is to raise awareness that career guidance can provide real support in career planning, competence recognition and finding one’s way in the labour market. It is also important to reach institutions that work every day with people from different cultural backgrounds. They are the ones who can use the prepared materials in practice and pass the information on.
Step 5: Evaluation and checking the effects
Adapting good practices is a process that requires checking the results. Therefore, the project also provides for the evaluation of activities. Its aim will be to assess whether the developed solutions actually respond to the needs of recipients and whether they can be used in the longer term. The evaluation will help answer questions such as:
Are the prepared materials understandable and useful?
Do labour market institutions see the possibility of using them?
Do the activities increase awareness of intercultural career guidance?
Do migrants and refugees find information about available support more easily?
What should be improved or developed after the project ends?
Thanks to this, the project does not end with the preparation of documents. Its aim is to create solutions that can continue to be used, updated and developed.
Why are we doing this?
The aim of the project “Labour market institutions support intercultural career guidance” is not to create another report that remains only a document. The aim is to bring about real change in the way career guidance for migrants and refugees is understood and organised. We want that, after the project ends:
more migrants and refugees know where to look for professional support,
people with migration experience can better identify and use their competences,
labour market institutions have better tools for working with intercultural groups,
career counsellors feel more confident working with people from different cultural backgrounds,
social, sectoral and educational organisations cooperate more effectively for professional integration,
good practices become part of everyday work, not only an inspiration described in a project.
Good practices must respond to real needs
Transferring good practices to the Polish labour market requires time, dialogue, analysis and cooperation. It is not enough to know that something works abroad. We also need to understand why it works, for whom it works and under what conditions it can work in Poland. That is why the project is based on diagnosis, analysis, adaptation, dissemination and evaluation. Each of these stages is necessary so that the developed solutions are not only formally correct, but above all practical and useful. Good practices only make sense when they respond to people’s real needs. In the case of migrants and refugees, this means access to understandable information, professional support and the opportunity to consciously build their professional future in Poland.
