Dostęp do właściwej informacji to jeden z najważniejszych czynników decydujących o sukcesie na rynku pracy. Dotyczy to każdego, kto szuka zatrudnienia, chce zmienić zawód, podnieść kwalifikacje albo zaplanować dalszą ścieżkę kariery. Szczególne znaczenie ma jednak dla osób, które szukają pracy w nowym kraju. Migranci i uchodźcy często mierzą się jednocześnie z wieloma wyzwaniami: nowym językiem, nieznanym systemem instytucji, innymi przepisami, odmienną kulturą pracy oraz brakiem wiedzy o tym, gdzie można uzyskać pomoc. Dlatego informacja nie jest jedynie dodatkiem do wsparcia zawodowego. Jest jego podstawą.
Informacja jako podstawa decyzji zawodowej
Zanim ktokolwiek podejmie decyzję o wyborze zawodu, przekwalifikowaniu się, rozpoczęciu kursu, przygotowaniu dokumentów aplikacyjnych czy skorzystaniu z doradztwa zawodowego, potrzebuje wiedzy. Potrzebuje wiedzieć:
co jest możliwe,
gdzie szukać pomocy,
jakie instytucje oferują wsparcie,
jakie prawa mu przysługują,
jak działa system, w którym funkcjonuje,
jakie kroki warto podjąć jako pierwsze.
Bez tej wiedzy nawet najlepsza oferta wsparcia może pozostać niedostępna. Nie dlatego, że jej nie ma, ale dlatego, że osoba potrzebująca pomocy nie wie o jej istnieniu, nie rozumie zasad korzystania z niej albo nie potrafi odnaleźć odpowiedniej instytucji. W przypadku migrantów i uchodźców brak informacji może prowadzić do poważnych konsekwencji: pracy poniżej kwalifikacji, rezygnacji z rozwoju zawodowego, podejmowania niekorzystnych form zatrudnienia albo korzystania z niesprawdzonych źródeł pomocy. Dlatego tak ważne jest tworzenie materiałów prostych, rzetelnych i dostępnych językowo.
Kluczowe obszary informacyjne dla migrantów szukających pracy
Na podstawie doświadczeń NFDK i partnerów projektu oraz analiz związanych z rynkiem pracy można wskazać kilka obszarów, w których migranci i uchodźcy najczęściej potrzebują jasnych i praktycznych informacji.
1. Uznawanie kwalifikacji zawodowych
Jednym z najważniejszych pytań osób przyjeżdżających do Polski jest to, czy ich wykształcenie, dyplomy, certyfikaty lub doświadczenie zawodowe mogą zostać wykorzystane na polskim rynku pracy. Dla wielu osób jest to kwestia kluczowa. Ktoś może posiadać zawód, wieloletnie doświadczenie i konkretne umiejętności, ale nie wiedzieć, czy są one formalnie rozpoznawalne w Polsce. Może też nie wiedzieć, czy potrzebne jest tłumaczenie dokumentów, nostryfikacja, dodatkowy egzamin, kurs uzupełniający albo potwierdzenie kwalifikacji w innej formie. Najczęstsze pytania w tym obszarze to:
Czy mój dyplom lub certyfikat jest uznawany w Polsce?
Co zrobić, żeby formalnie potwierdzić swoje kwalifikacje?
Gdzie złożyć wniosek?
Jakie dokumenty są potrzebne?
Ile trwa procedura?
Czy mogę pracować w zawodzie od razu, czy potrzebuję dodatkowych uprawnień?
Brak odpowiedzi na te pytania często sprawia, że osoby z wysokimi kwalifikacjami podejmują pracę poniżej swoich możliwości. Dlatego informacja o kwalifikacjach i zawodach jest jednym z podstawowych elementów wsparcia.
2. Prawa pracownicze
Drugim ważnym obszarem są prawa pracownicze. Osoba podejmująca pracę w nowym kraju powinna wiedzieć, jakie ma prawa, jakie obowiązki ma pracodawca i gdzie można zgłosić nieprawidłowości. Dla migrantów i uchodźców szczególnie ważne jest zrozumienie różnic między formami zatrudnienia. Umowa o pracę, umowa zlecenia, umowa o dzieło czy samozatrudnienie mogą oznaczać inne prawa, inne obowiązki i inny poziom zabezpieczenia. Najczęstsze pytania dotyczą między innymi tego:
Jakie prawa ma pracownik w Polsce?
Czym różni się umowa o pracę od umowy zlecenia?
Czy pracodawca musi wypłacać wynagrodzenie w określonym terminie?
Co zrobić, jeśli wynagrodzenie nie zostało wypłacone?
Gdzie zgłosić naruszenie praw pracowniczych?
Czy można poprosić o pomoc, jeśli nie rozumie się zapisów umowy?
Dostęp do takich informacji zwiększa bezpieczeństwo osób pracujących i zmniejsza ryzyko wykorzystywania ich niewiedzy. To ważny element integracji zawodowej, ale także ochrony podstawowych praw człowieka na rynku pracy.
3. Dostęp do instytucji rynku pracy
W Polsce działa wiele instytucji i organizacji, które mogą wspierać osoby szukające pracy. Problem polega na tym, że dla osób spoza systemu ich rola bywa niejasna. Migrant lub uchodźca może nie wiedzieć, czym zajmuje się urząd pracy, gdzie działa doradca zawodowy, jakie wsparcie oferują organizacje pozarządowe, a gdzie można szukać informacji o szkoleniach. Dlatego ważne są odpowiedzi na pytania:
Jakie usługi oferują urzędy pracy?
Kto może skorzystać z bezpłatnego doradztwa zawodowego?
Gdzie w moim województwie mogę uzyskać pomoc?
Czy muszę być zarejestrowany jako osoba bezrobotna?
Czy mogę skorzystać ze wsparcia, jeśli już pracuję, ale chcę zmienić zawód?
Jak znaleźć doradcę zawodowego?
Dostęp do instytucji rynku pracy nie powinien zależeć od tego, czy ktoś dobrze zna system administracyjny. Dlatego potrzebne są materiały, które w prosty sposób pokazują, gdzie można się zgłosić i czego można oczekiwać.
4. Rynek pracy i zawody deficytowe
Osoby szukające pracy potrzebują także informacji o tym, jak wygląda aktualna sytuacja na rynku pracy. Nie chodzi tylko o listę ofert pracy, ale o szersze zrozumienie tego, w jakich branżach rośnie zapotrzebowanie na pracowników, jakie kwalifikacje są cenione i jakie zawody mogą dawać większe szanse zatrudnienia. To szczególnie ważne dla osób planujących zmianę zawodu albo uzupełnienie kwalifikacji. Jeśli ktoś nie wie, jakie kompetencje są poszukiwane, może zainwestować czas i wysiłek w działania, które nie zwiększą realnie jego szans na rynku pracy. Kluczowe pytania to:
W jakich branżach jest zapotrzebowanie na pracowników?
Jakie kwalifikacje są poszukiwane przez pracodawców?
Jak wygląda rynek pracy w moim regionie?
Jakie kursy lub szkolenia mogą zwiększyć moje szanse na zatrudnienie?
Czy moje doświadczenie można wykorzystać w innym zawodzie?
Gdzie szukać rzetelnych informacji o zawodach?
Dobrze przygotowana informacja pomaga podejmować bardziej świadome decyzje. Może też pokazać, że dotychczasowe doświadczenie zawodowe nie musi zostać utracone, lecz może być punktem wyjścia do dalszego rozwoju.
5. Kultura pracy i procedury rekrutacyjne
Rynek pracy to nie tylko przepisy i kwalifikacje. To także określone zwyczaje, normy komunikacji i procedury, które mogą różnić się między krajami. Osoba przyjeżdżająca do Polski może nie wiedzieć, jak wygląda rozmowa kwalifikacyjna, czego oczekują pracodawcy, jak powinno wyglądać CV albo jakie zachowania są uznawane za standardowe w miejscu pracy. Dlatego ważne są informacje dotyczące praktycznych aspektów rekrutacji i pracy:
Jak wygląda rozmowa kwalifikacyjna w polskiej firmie?
Co powinno zawierać CV?
Czy list motywacyjny jest potrzebny?
Jak mówić o doświadczeniu zdobytym za granicą?
Jak przygotować się do kontaktu z pracodawcą?
Jakie są podstawowe zwyczaje i normy w polskim miejscu pracy?
Tego typu wiedza może znacząco zwiększyć pewność siebie osoby szukającej pracy. Pomaga też uniknąć nieporozumień, które nie wynikają z braku kompetencji, ale z różnic kulturowych lub braku znajomości lokalnych standardów.
Bariera językowa jako bariera informacyjna
Jednym z największych problemów w dostępie do informacji jest bariera językowa. Znaczna część osób z Ukrainy i innych krajów Europy Wschodniej ma ograniczony dostęp do materiałów przygotowanych wyłącznie w języku polskim. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli informacje są publicznie dostępne, mogą pozostać niedostępne dla osób, które najbardziej ich potrzebują. Trudny język urzędowy, specjalistyczne pojęcia, rozproszenie informacji na różnych stronach internetowych i brak tłumaczeń sprawiają, że osoba szukająca wsparcia może szybko się zniechęcić. Dlatego materiały tworzone w ramach projektu „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” powinny być proste, zrozumiałe i dostępne dla osób o różnych potrzebach językowych. W ramach kampanii społecznej „Infodoradztwo” szczególnie ważne jest to, aby informacje były przekazywane w sposób praktyczny i możliwie łatwy do wykorzystania.
Co robimy w projekcie?
W projekcie „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” koncentrujemy się na tym, aby lepiej rozpoznać potrzeby informacyjne migrantów i uchodźców oraz przygotować materiały, które będą odpowiadały na rzeczywiste pytania odbiorców. W ramach działań projektowych:
identyfikujemy, jakich informacji faktycznie potrzebują migranci i uchodźcy,
analizujemy bariery w dostępie do doradztwa zawodowego,
opracowujemy materiały informacyjne i edukacyjne,
rozwijamy Informator o interkulturowym doradztwie zawodowym,
upowszechniamy treści w ramach kampanii społecznej „Infodoradztwo”,
wspieramy instytucje rynku pracy w lepszym komunikowaniu dostępnych form pomocy.
Informator i materiały kampanii mają pomagać nie tylko osobom szukającym pracy, ale także doradcom zawodowym, instytucjom rynku pracy i organizacjom, które wspierają osoby z doświadczeniem migracji.
Informacja, która prowadzi do działania
Dobra informacja nie powinna być tylko opisem przepisów lub listą instytucji. Powinna prowadzić do działania. Oznacza to, że osoba po przeczytaniu materiału powinna wiedzieć, co może zrobić dalej: gdzie się zgłosić, jakie pytania zadać, jakie dokumenty przygotować i jak rozpocząć proces planowania swojej kariery. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby informacje były:
dostępne,
aktualne,
zrozumiałe,
praktyczne,
dostosowane do sytuacji odbiorców.
Dostęp do informacji może zmienić sytuację człowieka. Może pomóc mu uniknąć błędów, skorzystać z dostępnego wsparcia, lepiej przygotować się do rozmowy z pracodawcą, potwierdzić kwalifikacje albo podjąć decyzję o dalszej edukacji. Informacja zmienia sytuację – ale tylko wtedy, gdy jest dostępna, zrozumiała i dociera do tych, którzy jej potrzebują. Dlatego prawo do informacji jest także prawem do lepszego startu na rynku pracy.
Access to the right information is one of the most important factors determining success in the labour market. This applies to everyone who is looking for employment, wants to change profession, improve qualifications or plan the next stage of their career. However, it is particularly important for people looking for work in a new country. Migrants and refugees often face many challenges at the same time: a new language, an unfamiliar system of institutions, different regulations, a different work culture and a lack of knowledge about where to get help. This is why information is not just an addition to career support. It is its foundation.
Information as the basis for career decisions
Before anyone decides to choose a profession, retrain, start a course, prepare application documents or use career guidance, they need knowledge. They need to know:
what is possible,
where to look for help,
which institutions offer support,
what rights they have,
how the system they operate in works,
what steps are worth taking first.
Without this knowledge, even the best support offer may remain inaccessible. Not because it does not exist, but because the person who needs help does not know about it, does not understand the rules for using it or cannot find the right institution. For migrants and refugees, a lack of information may lead to serious consequences: working below their qualifications, giving up professional development, accepting unfavourable forms of employment or using unverified sources of help. That is why it is so important to create materials that are simple, reliable and linguistically accessible.
Key information areas for migrants looking for work
Based on the experience of NFDK and the project partners, as well as labour market analyses, several areas can be identified in which migrants and refugees most often need clear and practical information.
1. Recognition of professional qualifications
One of the most important questions for people coming to Poland is whether their education, diplomas, certificates or professional experience can be used in the Polish labour market. For many people, this is a key issue. Someone may have a profession, many years of experience and specific skills, but may not know whether they are formally recognised in Poland. They may also not know whether document translation, nostrification, an additional exam, supplementary course or confirmation of qualifications in another form is required. The most common questions in this area include:
Is my diploma or certificate recognised in Poland?
What should I do to formally confirm my qualifications?
Where should I submit an application?
What documents are needed?
How long does the procedure take?
Can I work in my profession immediately, or do I need additional authorisations?
Lack of answers to these questions often causes highly qualified people to take jobs below their potential. That is why information about qualifications and occupations is one of the basic elements of support.
2. Labour rights
The second important area is labour rights. A person taking up work in a new country should know what rights they have, what obligations the employer has and where irregularities can be reported. For migrants and refugees, it is particularly important to understand the differences between forms of employment. An employment contract, a civil law contract, a specific-task contract or self-employment may involve different rights, different obligations and a different level of protection. The most common questions include:
What rights does an employee have in Poland?
What is the difference between an employment contract and a civil law contract?
Does the employer have to pay wages on a specific date?
What should I do if my wages have not been paid?
Where can I report a violation of labour rights?
Can I ask for help if I do not understand the terms of the contract?
Access to such information increases the safety of workers and reduces the risk of their lack of knowledge being exploited. It is an important element of professional integration, but also of protecting basic human rights in the labour market.
3. Access to labour market institutions
There are many institutions and organisations in Poland that can support people looking for work. The problem is that, for people outside the system, their role may be unclear. A migrant or refugee may not know what a labour office does, where a career counsellor works, what support non-governmental organisations offer or where to look for information about training. That is why answers to the following questions are important:
What services do labour offices offer?
Who can use free career guidance?
Where in my voivodeship can I get help?
Do I have to be registered as unemployed?
Can I use support if I already work but want to change profession?
How can I find a career counsellor?
Access to labour market institutions should not depend on whether someone knows the administrative system well. That is why materials are needed that clearly show where to go and what to expect.
4. The labour market and shortage occupations
People looking for work also need information about the current situation in the labour market. This is not only about lists of job offers, but also about a broader understanding of which sectors are experiencing growing demand for workers, which qualifications are valued and which occupations may offer better employment opportunities. This is particularly important for people planning to change profession or supplement their qualifications. If someone does not know which competences are sought after, they may invest time and effort in activities that will not actually increase their chances in the labour market. Key questions include:
In which sectors is there demand for workers?
What qualifications are sought by employers?
What does the labour market look like in my region?
Which courses or training can increase my chances of employment?
Can my experience be used in another profession?
Where can I find reliable information about occupations?
Well-prepared information helps people make more informed decisions. It can also show that previous professional experience does not have to be lost, but can become a starting point for further development.
5. Work culture and recruitment procedures
The labour market is not only about regulations and qualifications. It also involves specific customs, communication norms and procedures that may differ from country to country. A person coming to Poland may not know what a job interview looks like, what employers expect, what a CV should look like or what behaviours are considered standard in the workplace. That is why information about the practical aspects of recruitment and work is important:
What does a job interview in a Polish company look like?
What should a CV include?
Is a cover letter needed?
How should experience gained abroad be presented?
How should one prepare for contact with an employer?
What are the basic customs and norms in a Polish workplace?
This type of knowledge can significantly increase the confidence of a person looking for work. It also helps avoid misunderstandings that do not result from a lack of competence, but from cultural differences or unfamiliarity with local standards.
The language barrier as an information barrier
One of the biggest problems in accessing information is the language barrier. A significant number of people from Ukraine and other Eastern European countries have limited access to materials prepared only in Polish. In practice, this means that even if information is publicly available, it may remain inaccessible to the people who need it most. Difficult official language, specialist terms, information scattered across different websites and lack of translations can quickly discourage a person looking for support. That is why materials created as part of the project “Labour market institutions support intercultural career guidance” should be simple, understandable and accessible to people with different language needs. As part of the “Infodoradztwo” social campaign, it is particularly important that information is communicated in a practical way and is as easy to use as possible.
What are we doing in the project?
In the project “Labour market institutions support intercultural career guidance”, we focus on better identifying the information needs of migrants and refugees and preparing materials that respond to the real questions of recipients. As part of the project activities, we:
identify what information migrants and refugees actually need,
analyse barriers to accessing career guidance,
develop information and educational materials,
develop the Guide to intercultural career guidance,
disseminate content as part of the “Infodoradztwo” social campaign,
support labour market institutions in communicating available forms of assistance more effectively.
The Guide and campaign materials are intended to help not only people looking for work, but also career counsellors, labour market institutions and organisations that support people with migration experience.
Information that leads to action
Good information should not be just a description of regulations or a list of institutions. It should lead to action. This means that, after reading the material, a person should know what they can do next: where to go, what questions to ask, what documents to prepare and how to begin the process of planning their career. That is why it is so important for information to be:
accessible,
up to date,
understandable,
practical,
adapted to the situation of recipients.
Access to information can change a person’s situation. It can help them avoid mistakes, use available support, prepare better for a conversation with an employer, confirm qualifications or decide on further education. Information changes the situation – but only when it is accessible, understandable and reaches those who need it. That is why the right to information is also the right to a better start in the labour market.
