Rynek pracy – zwłaszcza w nowym kraju – może przypominać labirynt. Wiele instytucji, wiele procedur, różne wymagania, nie zawsze jasne zasady i dokumenty, które trudno zrozumieć bez znajomości języka oraz systemu. Dla osoby, która chce znaleźć pracę, zmienić zawód albo wykorzystać swoje kwalifikacje zdobyte za granicą, pierwszy krok może być bardzo trudny. Dotyczy to szczególnie migrantów i uchodźców, którzy często mierzą się jednocześnie z barierą językową, brakiem wiedzy o polskich instytucjach, niepewnością dotyczącą kwalifikacji oraz różnicami kulturowymi w sposobie funkcjonowania rynku pracy. W projekcie „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” jednym z ważnych celów jest uproszczenie tej drogi. W ramach kampanii społecznej „Infodoradztwo” rozwijane są narzędzia i materiały, które pomagają osobom z doświadczeniem migracji lepiej odnaleźć się w polskim systemie wsparcia zawodowego.
Skąd bierze się złożoność rynku pracy?
Polski system wsparcia rynku pracy składa się z wielu elementów. Działają w nim między innymi publiczne służby zatrudnienia, urzędy pracy, Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej, organizacje pozarządowe, instytucje szkoleniowe, szkoły, organizacje branżowe, pracodawcy oraz podmioty odpowiedzialne za uznawanie kwalifikacji zdobytych za granicą. Każda z tych instytucji może oferować inny rodzaj wsparcia. Jedna pomaga w rejestracji jako osoba bezrobotna, inna prowadzi doradztwo zawodowe, kolejna organizuje kursy, a jeszcze inna udziela informacji o kwalifikacjach lub możliwościach rozwoju zawodowego. Dla osoby, która zna polski system, taka różnorodność może być korzystna. Dla osoby, która dopiero przyjechała do Polski albo nie zna dobrze języka, może być jednak przytłaczająca. Trudno wtedy ocenić, gdzie się zgłosić, jakie dokumenty przygotować i czy dana instytucja rzeczywiście może pomóc w konkretnej sprawie.
Co utrudnia poruszanie się po rynku pracy?
Na podstawie doświadczeń projektu można wskazać kilka głównych barier, które utrudniają migrantom i uchodźcom korzystanie z dostępnego wsparcia. Pierwszą z nich jest bariera językowa. Wiele materiałów informacyjnych dostępnych jest wyłącznie po polsku, często napisanych językiem urzędowym lub specjalistycznym. Nawet jeśli informacja istnieje, nie zawsze jest zrozumiała dla osoby, która dopiero uczy się języka. Drugą barierą jest bariera informacyjna. Informacje o rynku pracy, kwalifikacjach, doradztwie zawodowym czy dostępnych usługach są często rozproszone po wielu stronach internetowych. Osoba szukająca pomocy musi wiedzieć, czego szukać i gdzie tego szukać. To duże wyzwanie, zwłaszcza gdy ktoś nie zna systemu. Trzecią barierą jest bariera instytucjonalna. Nie zawsze jasne jest, czym zajmują się poszczególne instytucje i gdzie kończą się kompetencje jednej, a zaczynają drugiej. Dla użytkownika może to oznaczać konieczność wielokrotnego kontaktowania się z różnymi miejscami, zanim trafi do właściwego źródła wsparcia. Czwartą barierą jest bariera kulturowa. W różnych krajach inaczej rozumie się rolę doradztwa zawodowego, urzędów pracy czy pomocy instytucjonalnej. Niektóre osoby mogą nie wiedzieć, że mogą skorzystać z doradcy zawodowego, albo mogą sądzić, że taka pomoc jest przeznaczona tylko dla określonych grup.
Jak można to uprościć?
Uproszczenie poruszania się po rynku pracy nie oznacza uproszczenia całego systemu z dnia na dzień. Oznacza jednak stworzenie takich narzędzi, które pomagają użytkownikowi lepiej zrozumieć ten system i wykonać pierwszy krok. W ramach kampanii „Infodoradztwo” ważne jest przede wszystkim uporządkowanie informacji i pokazanie ich w sposób prosty, praktyczny i dostępny. Chodzi o to, aby osoba szukająca pomocy nie musiała samodzielnie przeszukiwać wielu stron internetowych ani domyślać się, która instytucja będzie właściwa.
Jeden punkt dostępu do informacji
Portal e-infodoradztwo.pl oraz Informator o interkulturowym doradztwie zawodowym pełnią funkcję praktycznego punktu dostępu do wiedzy. Ich zadaniem jest zebranie najważniejszych informacji w jednym miejscu i przedstawienie ich w sposób zrozumiały dla użytkownika. Dzięki temu osoba szukająca wsparcia może łatwiej znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania:
Taki punkt dostępu nie zastępuje instytucji rynku pracy ani doradcy zawodowego. Pomaga jednak użytkownikowi zorientować się, gdzie powinien się zwrócić i jak przygotować się do dalszego działania.
Wskazówki krok po kroku
Osoba, która nie zna systemu, często potrzebuje nie tylko informacji, ale także prostego prowadzenia przez kolejne etapy. Dlatego materiały przygotowywane w ramach projektu powinny odpowiadać na pytania w sposób praktyczny: co zrobić najpierw, gdzie sprawdzić informacje, z kim się skontaktować i jakie dokumenty mogą być potrzebne. Podejście „krok po kroku” jest szczególnie ważne dla osób, które czują się zagubione. Zamiast ogólnych komunikatów potrzebują one jasnych wskazówek, które pomagają przejść od niepewności do działania. Dobrze przygotowana informacja może więc pomóc osobie:
Wielojęzyczność jako warunek dostępności
Jednym z najważniejszych elementów ułatwiających korzystanie z informacji jest dostępność językowa. Jeśli materiały są przygotowane wyłącznie po polsku, część odbiorców może z nich nie skorzystać, nawet jeśli bardzo potrzebuje wsparcia. Dlatego ważne jest, aby kluczowe informacje były dostępne w języku zrozumiałym dla odbiorców, w tym w języku ukraińskim. Wielojęzyczność nie jest dodatkiem, ale warunkiem realnej dostępności. Osoba, która może przeczytać informacje w języku, który zna dobrze, szybciej rozumie swoje możliwości i ma większą szansę na podjęcie działania. To szczególnie ważne w pierwszym kontakcie z systemem wsparcia, kiedy niepewność i stres są największe.
Jasność, prostota i dostępność
Uproszczenie poruszania się po rynku pracy oznacza także dbałość o sposób prezentowania informacji. Materiały powinny być napisane prostym językiem, podzielone na czytelne części i opracowane w sposób przyjazny dla użytkownika. Ważne są między innymi:
Dzięki temu informacja nie jest tylko formalnie dostępna, ale rzeczywiście możliwa do wykorzystania.
Co to zmienia dla użytkownika?
Osoba, która trafia na stronę projektu lub korzysta z Informatora, powinna móc w krótkim czasie zrozumieć, jakie ma możliwości i gdzie może szukać pomocy. To nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale znacząco obniża próg wejścia do systemu wsparcia. Użytkownik może:
To bardzo ważne, ponieważ wiele osób nie korzysta z pomocy nie dlatego, że jej nie potrzebuje, ale dlatego, że nie wie, jak do niej dotrzeć.
Rynek pracy nie powinien być labiryntem
Rynek pracy zawsze będzie wymagał pewnej orientacji w przepisach, instytucjach i procedurach. Nie musi jednak być labiryntem, w którym osoba szukająca pracy czuje się pozostawiona sama sobie. Dobrze przygotowane informacje, dostępne językowo materiały, przejrzysty portal i praktyczny Informator mogą znacząco ułatwić pierwszy kontakt z systemem wsparcia. Mogą pomóc osobom z doświadczeniem migracji zrozumieć, jakie mają możliwości, gdzie mogą uzyskać pomoc i jak zaplanować dalszą ścieżkę zawodową. A to już bardzo dużo. Bo rynek pracy powinien być miejscem, w którym każdy może znaleźć swoją drogę – niezależnie od kraju pochodzenia, języka czy wcześniejszych doświadczeń.
The labour market – especially in a new country – can feel like a maze. Many institutions, many procedures, different requirements, rules that are not always clear, and documents that are difficult to understand without knowledge of the language and the system. For a person who wants to find a job, change profession or use qualifications obtained abroad, the first step can be very difficult. This applies especially to migrants and refugees, who often face several barriers at the same time: language difficulties, lack of knowledge about Polish institutions, uncertainty about qualifications and cultural differences in the way the labour market functions. In the project “Labour market institutions support intercultural career guidance”, one of the important goals is to make this path easier. As part of the “Infodoradztwo” social campaign, tools and materials are being developed to help people with migration experience navigate the Polish career support system more easily.
Where does the complexity of the labour market come from?
The Polish labour market support system consists of many elements. It includes, among others, public employment services, labour offices, Career Information and Planning Centres, non-governmental organisations, training institutions, schools, sectoral organisations, employers and bodies responsible for the recognition of qualifications obtained abroad. Each of these institutions may offer a different type of support. One helps with registration as an unemployed person, another provides career guidance, another organises courses, while another provides information about qualifications or career development opportunities. For a person who knows the Polish system, such diversity can be beneficial. However, for someone who has only recently arrived in Poland or does not know the language well, it can be overwhelming. It may be difficult to assess where to go, what documents to prepare and whether a given institution can actually help with a specific issue.
What makes it difficult to navigate the labour market?
Based on the project experience, several main barriers can be identified that make it difficult for migrants and refugees to use available support. The first is the language barrier. Many information materials are available only in Polish and are often written in official or specialist language. Even if the information exists, it is not always understandable for a person who is still learning the language. The second is the information barrier. Information about the labour market, qualifications, career guidance or available services is often scattered across many websites. A person looking for help must know what to look for and where to look for it. This is a major challenge, especially when someone is unfamiliar with the system. The third is the institutional barrier. It is not always clear what individual institutions do and where the competences of one institution end and another begins. For the user, this may mean having to contact several different places before finding the right source of support. The fourth is the cultural barrier. The role of career guidance, labour offices or institutional assistance is understood differently in different countries. Some people may not know that they can use the support of a career counsellor, or they may think that such help is intended only for certain groups.
How can this be simplified?
Making it easier to navigate the labour market does not mean simplifying the entire system overnight. However, it does mean creating tools that help users better understand the system and take the first step. As part of the “Infodoradztwo” campaign, it is particularly important to organise information and present it in a simple, practical and accessible way. The aim is for a person looking for help not to have to search through many websites on their own or guess which institution is the right one.
One access point to information
The e-infodoradztwo.pl portal and the Guide to intercultural career guidance serve as a practical access point to knowledge. Their task is to collect the most important information in one place and present it in a way that is understandable for the user. Thanks to this, a person looking for support can more easily find answers to basic questions:
where free career guidance is available,
which institutions operate in a given voivodeship,
where to look for information about qualifications and occupations,
how to take the first step if they do not know where to begin.
Such an access point does not replace labour market institutions or a career counsellor. However, it helps the user understand where to turn and how to prepare for further action.
Step-by-step guidance
A person who is unfamiliar with the system often needs not only information, but also simple guidance through the next stages. That is why materials prepared as part of the project should answer questions in a practical way: what to do first, where to check information, who to contact and what documents may be needed. A step-by-step approach is particularly important for people who feel lost. Instead of general messages, they need clear guidance that helps them move from uncertainty to action. Well-prepared information can help a person:
recognise their own situation,
determine what kind of support they need,
find the right institution,
prepare for a meeting with a counsellor,
plan further professional steps.
Multilingualism as a condition of accessibility
One of the most important elements that makes information easier to use is language accessibility. If materials are prepared only in Polish, some recipients may not use them, even if they really need support. That is why it is important for key information to be available in a language understood by the recipients, including Ukrainian. Multilingualism is not an addition, but a condition of real accessibility. A person who can read information in a language they know well understands their opportunities more quickly and is more likely to take action. This is particularly important during the first contact with the support system, when uncertainty and stress are greatest.
Clarity, simplicity and accessibility
Making it easier to navigate the labour market also means paying attention to how information is presented. Materials should be written in simple language, divided into clear sections and designed in a user-friendly way. Important elements include:
short and clear messages,
readable headings,
a logical structure of content,
avoiding overly official language,
indicating specific places and actions,
accessibility for people with different needs.
Thanks to this, information is not only formally available, but actually usable.
What does this change for the user?
A person who visits the project website or uses the Guide should be able to quickly understand what options they have and where they can seek help. This does not solve all problems, but it significantly lowers the threshold for entering the support system. The user can:
find basic information in one place,
understand what support may be available to them,
find out which institutions operate in their region,
better prepare for contact with a counsellor or office,
feel more confident in making career decisions.
This is very important because many people do not use support not because they do not need it, but because they do not know how to access it.
The labour market should not be a maze
The labour market will always require some orientation in regulations, institutions and procedures. However, it does not have to be a maze in which a person looking for work feels left alone. Well-prepared information, linguistically accessible materials, a clear portal and a practical Guide can significantly facilitate the first contact with the support system. They can help people with migration experience understand what opportunities they have, where they can get help and how to plan their further career path. And that is already a lot. Because the labour market should be a place where everyone can find their own path – regardless of their country of origin, language or previous experience.
