Dostęp do informacji jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na sytuację zawodową człowieka. Dotyczy to każdej osoby, która szuka pracy, planuje zmianę zawodu, chce potwierdzić swoje kwalifikacje albo lepiej odnaleźć się na rynku pracy. Szczególne znaczenie ma jednak dla osób, które funkcjonują w nowym kraju i nowym systemie – takich jak migranci i uchodźcy w Polsce. Dla wielu z nich największą barierą nie jest brak doświadczenia ani brak umiejętności. Często problemem jest brak wiedzy: gdzie szukać pomocy, jakie prawa przysługują pracownikowi, jak potwierdzić kwalifikacje zdobyte za granicą albo do jakiej instytucji można zwrócić się po wsparcie. Informacja może więc realnie zmienić sytuację zawodową człowieka. Może pomóc uniknąć pracy poniżej kwalifikacji, podjąć decyzję o dalszej edukacji, skorzystać z doradztwa zawodowego albo bezpieczniej poruszać się po rynku pracy.
Informacja jako narzędzie sprawczości
Osoba, która wie, jakie ma prawa jako pracownik, gdzie może potwierdzić swoje kwalifikacje i do kogo zwrócić się po pomoc zawodową, znajduje się w zupełnie innej sytuacji niż osoba, która tej wiedzy nie posiada. Informacja daje sprawczość. Pomaga zrozumieć własne możliwości, ocenić dostępne ścieżki działania i podjąć decyzję. Dzięki niej człowiek nie jest wyłącznie odbiorcą systemu, którego nie rozumie, ale może zacząć świadomie z niego korzystać. W praktyce oznacza to, że osoba dobrze poinformowana może:
sprawdzić, czy jej kwalifikacje są uznawane w Polsce,
dowiedzieć się, gdzie uzyskać bezpłatne doradztwo zawodowe,
przygotować się do rozmowy z doradcą lub pracodawcą,
lepiej ocenić warunki oferowanej pracy,
uniknąć niekorzystnych lub niejasnych form zatrudnienia,
zaplanować dalszy rozwój zawodowy.
Informacja nie zmienia całego systemu od razu. Zmienia jednak pozycję człowieka w tym systemie. Pozwala mu działać bardziej świadomie, zadawać właściwe pytania i korzystać z dostępnych możliwości.
Praca poniżej kwalifikacji – problem informacyjny
Wiele osób z doświadczeniem migracji posiada wykształcenie, praktykę zawodową i konkretne kompetencje. Mimo to część z nich podejmuje pracę poniżej swoich możliwości. Nie zawsze wynika to z braku umiejętności. Często przyczyną jest brak informacji albo brak dostępu do wsparcia, które pomogłoby te umiejętności rozpoznać i wykorzystać. Osoba, która przyjeżdża do Polski z innym doświadczeniem edukacyjnym i zawodowym, może nie wiedzieć:
czy jej dyplom lub certyfikat jest uznawany,
czy musi przejść dodatkową procedurę potwierdzania kwalifikacji,
gdzie szukać informacji o zawodach regulowanych,
jakie kursy lub szkolenia mogą uzupełnić jej kompetencje,
jak opisać swoje doświadczenie w CV,
jak znaleźć pracę odpowiadającą jej kwalifikacjom.
W efekcie osoby posiadające realne umiejętności mogą trafiać do pracy przypadkowej, tymczasowej lub znacznie poniżej poziomu swoich kompetencji. To strata nie tylko dla nich samych, ale także dla rynku pracy, który potrzebuje wykwalifikowanych pracowników. Dlatego dostęp do informacji o kwalifikacjach, zawodach, możliwościach rozwoju i instytucjach wsparcia jest tak ważny. Może pomóc osobie z doświadczeniem migracji przejść od przypadkowego zatrudnienia do bardziej świadomego planowania kariery.
Złudzenie dostępności informacji
Współcześnie często zakładamy, że wszystkie potrzebne informacje można znaleźć w internecie. Teoretycznie wiele danych rzeczywiście jest dostępnych online. W praktyce jednak nie oznacza to, że są one łatwe do znalezienia, zrozumiałe i użyteczne dla osoby, która ich potrzebuje. To szczególnie ważne w przypadku migrantów i uchodźców. Informacje mogą być rozproszone po wielu stronach internetowych, napisane trudnym językiem urzędowym, dostępne wyłącznie po polsku albo niedostosowane do konkretnej sytuacji osoby przyjeżdżającej z innego kraju. Problem polega więc nie tylko na tym, czy informacja istnieje. Kluczowe jest to, czy jest:
łatwa do odnalezienia,
zrozumiała językowo,
praktyczna,
aktualna,
wiarygodna,
dopasowana do sytuacji odbiorcy.
Złudzenie łatwego dostępu do informacji sprawia, że wiele osób nie szuka specjalistycznej pomocy. Mogą zakładać, że „wszystko jest w internecie”, a jeśli nie potrafią znaleźć odpowiedzi, uznają, że problemu nie da się rozwiązać. Tymczasem często wystarczyłoby wskazanie właściwej instytucji, doradcy zawodowego albo konkretnej procedury.
Bariera językowa jako bariera zawodowa
Bariera językowa jest jedną z najważniejszych przeszkód w dostępie do informacji. Osoba, która nie zna jeszcze dobrze języka polskiego, może mieć trudność nie tylko z rozmową kwalifikacyjną, ale także z przeczytaniem regulaminu, zrozumieniem formularza, znalezieniem instytucji wsparcia czy sprawdzeniem swoich praw. W praktyce język staje się barierą zawodową. Nie dlatego, że osoba nie ma kompetencji do pracy, ale dlatego, że nie może swobodnie poruszać się po systemie informacji. Dlatego tak ważne jest tworzenie materiałów w językach zrozumiałych dla odbiorców. Wsparcie zawodowe powinno być dostępne nie tylko formalnie, ale także realnie. Jeśli osoba nie rozumie informacji, nie może z niej skorzystać.
Co zmienia dobry informator?
Dobrze opracowany informator może znacząco skrócić drogę od problemu do rozwiązania. Nie zastępuje doradcy zawodowego ani instytucji rynku pracy, ale pomaga użytkownikowi wykonać pierwszy krok. Dobry informator:
porządkuje najważniejsze informacje,
wskazuje, gdzie szukać pomocy,
wyjaśnia podstawowe pojęcia,
kieruje do odpowiednich instytucji,
pomaga zrozumieć dostępne możliwości,
zmniejsza poczucie zagubienia,
ułatwia kontakt z systemem wsparcia.
Dla osoby szukającej pracy może to oznaczać większą pewność siebie i większą gotowość do działania. Zamiast samodzielnie przeszukiwać wiele stron internetowych, otrzymuje uporządkowaną wiedzę w jednym miejscu. Dobry informator może również odciążyć instytucje rynku pracy. Jeśli użytkownik przychodzi lepiej przygotowany, wie, o co chce zapytać i rozumie podstawowe możliwości wsparcia, rozmowa z doradcą może być bardziej konkretna i skuteczna.
Projekt a zmiana sytuacji informacyjnej
W projekcie „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” ważnym celem jest poprawa dostępu do informacji o doradztwie zawodowym i możliwościach wsparcia na polskim rynku pracy. W ramach kampanii społecznej „Infodoradztwo” rozwijane są działania, które mają pomóc osobom z doświadczeniem migracji lepiej odnaleźć się w systemie informacji. Chodzi o to, aby wiedza o doradztwie zawodowym, kwalifikacjach, instytucjach wsparcia i możliwościach rozwoju była dostępna w sposób prosty, zrozumiały i praktyczny. Dążymy do tego, aby informacja:
była dostępna w języku zrozumiałym dla odbiorcy,
trafiała do osób, które jej potrzebują,
odpowiadała na realne pytania migrantów i uchodźców,
była rzetelna i aktualna,
pomagała wykonać pierwszy krok w kierunku wsparcia zawodowego.
To szczególnie ważne, ponieważ osoby najbardziej potrzebujące pomocy nie zawsze aktywnie jej szukają. Czasem nie wiedzą, że taka pomoc istnieje. Dlatego działania informacyjne muszą być prowadzone w sposób dostępny i bliski odbiorcom.
Informacja jako pierwszy krok do zmiany
Zmiana zawodowa rzadko zaczyna się od wielkiej decyzji. Często zaczyna się od jednej informacji: gdzie można uzyskać poradę, jak sprawdzić kwalifikacje, jakie są prawa pracownika, gdzie znaleźć szkolenie albo do jakiej instytucji zadzwonić. Dla migrantów i uchodźców taka informacja może być początkiem ważnego procesu: wyjścia z pracy poniżej kwalifikacji, lepszego wykorzystania doświadczenia zawodowego, rozpoczęcia nauki języka, potwierdzenia kompetencji albo zaplanowania nowej ścieżki kariery. Dlatego dostęp do informacji nie jest drobnym elementem wsparcia. Jest warunkiem korzystania z tego wsparcia.
Bo zmiana zawodowa zaczyna się od informacji.
A informacja – od realnego dostępu do niej.
Access to information is one of the most important factors influencing a person’s professional situation. This applies to anyone who is looking for a job, planning to change profession, wants to confirm their qualifications or better navigate the labour market. However, it is particularly important for people who function in a new country and a new system – such as migrants and refugees in Poland. For many of them, the biggest barrier is not a lack of experience or skills. Very often, the problem is a lack of knowledge: where to look for help, what rights an employee has, how to confirm qualifications obtained abroad or which institution to contact for support. Information can therefore genuinely change a person’s professional situation. It can help them avoid working below their qualifications, decide to continue education, use career guidance or navigate the labour market more safely.
Information as a tool of agency
A person who knows what rights they have as an employee, where they can confirm their qualifications and who they can contact for professional support is in a completely different situation from someone who does not have this knowledge. Information gives people agency. It helps them understand their own opportunities, assess available paths and make decisions. Thanks to information, a person is not only a recipient of a system they do not understand, but can begin to use it consciously. In practice, this means that a well-informed person can:
check whether their qualifications are recognised in Poland,
find out where to receive free career guidance,
prepare for a meeting with a counsellor or employer,
better assess the conditions of an offered job,
avoid unfavourable or unclear forms of employment,
plan further professional development.
Information does not change the entire system immediately. However, it changes a person’s position within that system. It allows them to act more consciously, ask the right questions and use the available opportunities.
Working below one’s qualifications – an information problem
Many people with migration experience have education, professional practice and specific competences. Nevertheless, some of them take jobs below their potential. This does not always result from a lack of skills. Often, the reason is a lack of information or lack of access to support that would help identify and use these skills. A person who comes to Poland with different educational and professional experience may not know:
whether their diploma or certificate is recognised,
whether they need to go through an additional procedure to confirm qualifications,
where to look for information about regulated professions,
which courses or training could supplement their competences,
how to describe their experience in a CV,
how to find a job that matches their qualifications.
As a result, people with real skills may end up in random, temporary jobs or positions far below their level of competence. This is a loss not only for them, but also for the labour market, which needs qualified workers. That is why access to information about qualifications, occupations, development opportunities and support institutions is so important. It can help a person with migration experience move from accidental employment to more conscious career planning.
The illusion of information accessibility
Today, we often assume that all necessary information can be found online. In theory, a lot of data is indeed available on the internet. In practice, however, this does not mean that it is easy to find, understandable and useful for the person who needs it. This is particularly important in the case of migrants and refugees. Information may be scattered across many websites, written in difficult official language, available only in Polish or not adapted to the specific situation of a person coming from another country. The problem is therefore not only whether information exists. What matters is whether it is:
easy to find,
linguistically understandable,
practical,
up to date,
reliable,
adapted to the recipient’s situation.
The illusion of easy access to information means that many people do not seek specialist help. They may assume that “everything is online”, and if they cannot find an answer, they may conclude that the problem cannot be solved. Meanwhile, often all that is needed is guidance towards the right institution, career counsellor or specific procedure.
The language barrier as a professional barrier
The language barrier is one of the most important obstacles to accessing information. A person who does not yet know Polish well may have difficulty not only with a job interview, but also with reading regulations, understanding a form, finding a support institution or checking their rights. In practice, language becomes a professional barrier. Not because the person lacks work competences, but because they cannot freely navigate the information system. That is why it is so important to create materials in languages understood by the target groups. Career support should be accessible not only formally, but also in practice. If a person does not understand the information, they cannot use it.
What does a good guide change?
A well-prepared guide can significantly shorten the path from problem to solution. It does not replace a career counsellor or labour market institutions, but it helps the user take the first step. A good guide:
organises the most important information,
indicates where to look for help,
explains basic concepts,
directs users to the right institutions,
helps them understand available opportunities,
reduces the feeling of being lost,
makes it easier to contact the support system.
For a person looking for work, this may mean greater self-confidence and greater readiness to act. Instead of searching many websites on their own, they receive organised knowledge in one place. A good guide can also relieve labour market institutions. If the user comes better prepared, knows what they want to ask about and understands the basic support options, the conversation with a counsellor can be more specific and effective.
The project and the change in the information situation
In the project “Labour market institutions support intercultural career guidance”, an important goal is to improve access to information about career guidance and support opportunities in the Polish labour market. As part of the “Infodoradztwo” social campaign, activities are being developed to help people with migration experience better navigate the information system. The aim is for knowledge about career guidance, qualifications, support institutions and development opportunities to be available in a simple, understandable and practical way. We strive to ensure that information:
is available in a language understood by the recipient,
reaches people who need it,
answers the real questions of migrants and refugees,
is reliable and up to date,
helps people take the first step towards professional support.
This is particularly important because people who need help the most do not always actively look for it. Sometimes they do not know that such help exists. That is why information activities must be carried out in a way that is accessible and close to the recipients.
Information as the first step towards change
Professional change rarely begins with a major decision. It often begins with a single piece of information: where to get advice, how to check qualifications, what employee rights are, where to find training or which institution to call. For migrants and refugees, such information may be the beginning of an important process: moving out of work below their qualifications, making better use of their professional experience, starting language learning, confirming competences or planning a new career path. That is why access to information is not a minor element of support. It is a condition for using that support.
Professional change begins with information.
And information begins with real access to it.
